1. OFERTA
  2. CZESKI.COM
  3. JĘZYK CZESKI
  4. KSIĄŻKI
  5. KONTAKT

CZESKIE COVERY - Karel Wielki, Carol Okrutna

Po Markétce-Małgośce, o której pisaliśmy w pierwszym odcinku niniejszego cyklu, przyszedł czas na kolejne piosenkowe imię. A w zasadzie damsko-męską parę imion.

Carol Neila Sedaki i Karel duetu Petr Kotvald & Stanislav Hložek to postaci, które poza zbliżonym brzmieniem imion i melodią towarzyszącą opowieści o nich, łączy niewiele. Dzieli niemal wszystko - począwszy od płci na cechach charakteru skończywszy.

Carol to kobieta, z którą amerykański podmiot liryczny chciałby być, zaś Karel to bohater, którym czeski podmiot liryczny chciałby być. Carol jest okrutna, rani i doprowadza do łez, a w efekcie może pośrednio uśmiercić nieszczęśliwie zakochanego. Z kolei Karel posiada wszystkie pożądane przymioty i wzbudza same pozytywne skojarzenia. To popularne imię, które nosiło wiele znamienitych osobistości ze świata kultury i sztuki (w części deklamowanej piosenki Kotvalda i Hložka przywoływani są czescy poeci Karel Hynek Mácha, Karel Jaromír Erben, Karel Havlíček Borovský, pisarz Karel Čapek, kompozytor Karel Vacek i piosenkarz Karel Gott), ale też monarchowie (Karel IV - czyli Karol IV).

Tyle na razie o treści. Miłośników czeszczyzny powinna zainteresować również forma piosenki. A w tej aż roi się od przykładów mowy potocznej (tzw. obecná čeština), które można znaleźć poniżej (obok tłumaczenia z języka czeskiego na polski):

Bejt Karel, vždycky jsem si přál / Zawsze chciałem być Karolem
Tak jako strejda, co za Slavii hrál / Tak jak wujek, który grał w Slavii Praga

Cechą charakterystyczną mniej formalnej odmiany języka czeskiego jest zastępowanie długiego y (ý) przez ej, stąd zamiast být (czyli być) można powiedzieć bejt. Bardziej oficjalnym odpowiednikiem przysłówka vždycky (czyli zawsze) jest vždy, z kolei strejda (wujek) to potoczny ekwiwalent wyrazu strýc.

Já chtěl zas Karel, kvůli jedný holce být / Ja z kolei Karolem chciałem być z powodu pewnej dziewczyny
důvod byl Mácha, co mezi nás dva vlít / to z przyczyny Máchy, który wtargnął pomiędzy nas

Słowo zas to skrócona wersja zase, oznaczającego znowu, z kolei, natomiast. Dwa ciekawe zjawiska dla "niespisownego" języka czeskiego występują w czasowniku vlít - transformacji wyrazu vlétl (oznaczającego wleciał, w znaczeniu przenośnym wtargnął). Mamy tu do czynienia z przejściem długiego e (é) w długie i (í), a zarazem z ucięciem końcowego -l (osobą, która wtargnęła pomiędzy podmiot liryczny a obiekt jego westchnień był wspomniany w dalszej części piosenki poeta Karel Hynek Mácha, którym ukochana naszego bohatera była bardziej zainteresowana niż samym bohaterem).

Kam se mrkneš najdeš jméno Karel / Gdzie nie spojrzysz, znajdziesz imię Karol
tlustě napsaný / zapisane grubą czcionką

Popatrzeć, spojrzeć to po czesku podívat se, jeśli jednak chcemy zabrzmieć mniej literacko, możemy użyć czasownika mrknout se. "Obecną" czeszczyznę charakteryzuje również wymiana długiego e (é) w przymiotnikach, imiesłowach przymiotnikowych i zaimkach) na ý (dlatego też w "Karelu" zastosowano formę "jméno Karel tlustě napsaný" zamiast "tlustě napsané", we wcześniejszej zwrotce możemy usłyszeć "kvůli jedný holce" zamiast "kvůli jedné holce").

Jo, Karel, to je jméno / Tak, Karol to jest imię
a ta fúra slavnejch příjmení / I tak wiele sławnych nazwisk

Tak - tak to po czesku nie tylko ano, ale również jo. Wyrazu fúra nie trzeba chyba tłumaczyć (jedno z jego polskich znaczeń pokrywa się ze znaczeniem czeskim), dodajmy tylko, że bardziej literackim odpowiednikiem jest w tym przypadku velké množství czyli duża ilość, mnóstwo.

Klidně napiš místo jména Karel / Zamiast imienia Karol możesz spokojnie wstawić
Třeba jméno svý / Na przykład swoje imię
A obsah písně tvý / A treść twojej piosenki
Se vlastně nezmění / Właściwie się nie zmieni

W ostatniej zwrotce ponownie obserwujemy zjawisko wymiany é na ý (svý zamiast své, tvý zamiast tvé). W warstwie treściowej ta część rozszerza wcześniejsze spostrzeżenia autora na wszystkie imiona. Innymi słowy, autor stwierdza, że każdy jest wyjątkowy i wielki, bez względu na to jak się nazywa. I ty możesz zostać królem!